De regels rondom het werken met zelfstandigen zijn volop in beweging. De overheid wil schijnzelfstandigheid verder terugdringen en kijkt daarom kritischer naar de vraag wanneer iemand écht als ondernemer werkt en wanneer er feitelijk sprake is van een dienstverband. Dat heeft gevolgen voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers. Niet alleen de overeenkomst op papier telt mee, maar vooral de manier waarop de samenwerking in de praktijk wordt uitgevoerd.

Werk je als zelfstandige of huur je regelmatig zzp’ers in? Dan is het belangrijk om te weten welke factoren een rol spelen bij de beoordeling van een arbeidsrelatie en hoe je risico’s kunt beperken.

Waarom veranderen de regels voor zzp’ers?

De manier waarop bedrijven met zelfstandigen samenwerken ligt al langere tijd onder een vergrootglas. De overheid wil schijnzelfstandigheid terugdringen: situaties waarin iemand officieel als zzp’er werkt, maar in de praktijk eigenlijk dezelfde positie heeft als een werknemer in loondienst.

Bij schijnzelfstandigheid kunnen verschillende problemen ontstaan. Werknemers lopen mogelijk arbeidsrechten en sociale bescherming mis, terwijl opdrachtgevers en de overheid te maken kunnen krijgen met fiscale en arbeidsrechtelijke risico’s.

Daarom wordt steeds kritischer gekeken naar de vraag of iemand daadwerkelijk zelfstandig ondernemer is. Daarbij gaat het niet alleen om het contract dat is afgesloten, maar vooral om de dagelijkse praktijk.

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Daarom is het voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers belangrijk om kritisch te kijken naar de manier waarop een samenwerking is ingericht.

Wat wordt er anders beoordeeld?

Er bestaat geen eenvoudige checklist waarmee direct wordt bepaald of iemand zelfstandig ondernemer of werknemer is. De beoordeling gebeurt op basis van alle omstandigheden samen.

Belangrijke vragen zijn bijvoorbeeld:

• Heeft de zelfstandige vrijheid om het werk zelf in te richten?
• Kan de opdrachtgever bepalen hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd?
• Draagt de ondernemer zelf risico?
• Is er sprake van een eigen bedrijfsmatige positie?
• Hoe is de samenwerking in de praktijk georganiseerd?

Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel of het hebben van een btw-nummer betekent niet automatisch dat iemand als zelfstandige wordt gezien. Het gaat om het totaalbeeld van de samenwerking.

Een overeenkomst kan daarbij helpen, maar de feitelijke uitvoering van het werk is uiteindelijk bepalend.

De belangrijkste beoordelingscriteria

1. Gezag en aansturing
Een belangrijk onderdeel blijft de gezagsverhouding.

Wanneer een opdrachtgever bepaalt:

• wanneer je werkt;
• waar je werkt;
• hoe je werkzaamheden uitvoert;
• welke werkwijze je moet volgen;
• welke hulpmiddelen je gebruikt;

kan dit erop wijzen dat sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Een echte ondernemer bepaalt in principe zelf hoe hij of zij het afgesproken resultaat behaalt.

2. Ondernemerschap
De overheid kijkt nadrukkelijk naar het ondernemerschap van de zzp’er.

Kenmerken van ondernemerschap zijn onder meer:

• meerdere opdrachtgevers;
• een eigen website;
• actieve acquisitie;
• eigen algemene voorwaarden;
• een zakelijke administratie;
• investeren in opleidingen of bedrijfsmiddelen;
• eigen aansprakelijkheid;
• commerciële risico’s.

Hoe meer ondernemerskenmerken aanwezig zijn, hoe sterker de positie van de zelfstandige.

3. Inbedding binnen de organisatie
Ook wordt gekeken in hoeverre het werk onderdeel uitmaakt van de normale bedrijfsvoering.

Werk je jarenlang op dezelfde afdeling, met dezelfde collega’s, volgens dezelfde werktijden en voer je hetzelfde werk uit als werknemers in loondienst? Dan kan dit wijzen op een verkapt dienstverband.

Voer je juist specialistische werkzaamheden uit, tijdelijk of projectmatig, dan past dat doorgaans beter bij zelfstandig ondernemerschap.

4. Financieel risico
Ondernemers lopen risico.

Denk bijvoorbeeld aan:

• geen doorbetaling bij ziekte;
• investeren in apparatuur;
• aansprakelijkheid voor fouten;
• zelf zorgen voor verzekeringen;
• kans op winst én verlies.

Wie nauwelijks financieel risico loopt en uitsluitend een vast uurtarief ontvangt zonder verdere ondernemersverantwoordelijkheid, kan sneller als werknemer worden gezien.

Wat betekent dit voor zzp’ers?

Voor zelfstandigen die daadwerkelijk als ondernemer werken, verandert er niet altijd direct iets. Wel is dit een goed moment om kritisch naar de eigen bedrijfsvoering te kijken.

Stel jezelf bijvoorbeeld de volgende vragen:

• Bepaal ik zelf hoe ik mijn werk uitvoer?
• Kan ik opdrachten weigeren?
• Onderhandel ik zelfstandig over mijn tarieven?
• Werk ik vanuit mijn eigen onderneming?
• Gebruik ik waar mogelijk eigen middelen?
• Maak ik afspraken over resultaten in plaats van alleen aanwezigheid of uren?
• Investeer ik in mijn eigen ontwikkeling en bedrijf?

Hoe sterker jouw werkwijze aansluit bij zelfstandig ondernemerschap, hoe sterker je positie bij een beoordeling.

Daarnaast is het belangrijk dat overeenkomsten aansluiten bij de werkelijkheid. Een contract kan zelfstandigheid ondersteunen, maar voorkomt niet automatisch dat een samenwerking anders wordt beoordeeld wanneer de praktijk daar niet bij aansluit.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers?

Ook bedrijven krijgen een grotere verantwoordelijkheid. Wanneer achteraf blijkt dat een zzp’er feitelijk werknemer was, kunnen opdraOok opdrachtgevers krijgen meer verantwoordelijkheid bij het werken met zelfstandigen.

Een overeenkomst waarin staat dat iemand zzp’er is, voorkomt niet automatisch dat er achteraf toch sprake blijkt te zijn van een arbeidsovereenkomst.

Het is daarom verstandig om bestaande samenwerkingen regelmatig te beoordelen:

• Wordt de zelfstandige behandeld als een werknemer?
• Is er voldoende ruimte voor een eigen werkwijze?
• Zijn afspraken duidelijk vastgelegd?
• Past de opdracht bij een zelfstandige professional?
• Wordt vooral een resultaat afgesproken of vooral de inzet van uren?

Wanneer de Belastingdienst vaststelt dat sprake is van een dienstverband, kunnen fiscale gevolgen ontstaan, zoals naheffingen van loonheffingen. Ook kunnen arbeidsrechtelijke gevolgen een rol spelen.

Goed voorbereid blijven

De regels rond zzp’ers blijven onderwerp van ontwikkeling. De belangrijkste stap voor zowel zelfstandigen als opdrachtgevers is daarom om niet alleen naar het contract te kijken, maar vooral naar de manier waarop de samenwerking daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

Een duidelijke opdracht, voldoende ruimte voor zelfstandigheid en een werkwijze die past bij ondernemerschap helpen om risico’s te beperken.

Door nu kritisch naar bestaande opdrachten en samenwerkingen te kijken, kunnen zzp’ers en opdrachtgevers beter voorbereid blijven op toekomstige ontwikkelingen.